Największe zmiany w środowisku występują w centrum, zajętym przez Zespół Górniczo-Energetyczny: kopalnię węgla, elektrownię oraz inwestycje towarzyszące.
Pozyskiwanie węgla metodą odkrywkową polega na zdjęciu tzw. nakładu i składowaniu go na hałdach znacznych obszarów.
W sąsiedztwie odkrywek powstają tzw. leje depresyjne o niejednokrotnie dużym zasięgu.
Po uruchomieniu (1971) kopalni węgla brunatnego w Bełchatowie powierzchnia leja depresyjnego z początkowych 300 km² powiększyła się do ponad 1000 km².
Zasięg leja rośnie wraz z postępem prac górniczych. Prowadzi to do:
1) erozji gleb
2) powstawania „krajobrazu księżycowego”
3) nadmiernego odwodnienia terenu
Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego, głównie związkami siarki emitowanymi przez elektrownię (obecnie przeciwdziała się temu problemowi m.in. przez budowę wyższych kominów – rozproszenie zanieczyszczeń) są równie dużym problemem.
W skutek zachwiania równowagi mas skalnych, a tym samym wywołaniem wstrząsów sejsmicznych, nastąpiły nieodwracalne zmiany w budowie geologicznej. Straty w produkcji roślinnej z tego tytułu wynoszą ponad 40%.
Jezioro - naturalnie powstały zbiornik wody nie mający bezpośredniego połączenia z morzem. Aby powstało jezioro muszą istnieć sprzyjające warunki:
1.zagłębienie terenu 2.zasilanie powierzchniowe 3.nieprzepuszczalna warstwa w dnie jeziora
Każde jezioro od momentu pojawienia się dąży do samozagłady. Wyróżnia się 4 stadia istnienia jeziora: 1.młodość - moment powstania jeziora, powstaje flora 2.dojrzałość - w jeziorze powstaje fauna i coraz bujniejsza flora, flora przybrzeżna zaczyna zarastać jezioro, staje się płytsze 3.starość - jest płytsze, bardziej zarośnięte 4. zanik jeziora - jest zarośnięte
Końcowym efektem jezior są torfy.
Na podstawie wytworzenia mis jeziornych, zasilania i przeszłości geologicznej jeziora dzieli się na: • jeziora tektoniczne - powstałe w wyniku ruchów płyt litosfery, zasilane są opadowo i z rzek do nich uchodzących - są bardzo głębokie - Bajkał, jeziora Afrykańskie • jeziora reliktowe np. j. Aralskie i Morze Kaspijskie - pozostałość po dawnych morzach • jeziora wulkaniczne - nie uchodzą do nich żadne rzeki, mają tylko zasilanie deszczowe, misy jeziorne to stare wulkany - w Owernii, na Jawie, jez. Averno (dążą do pomniejszenia) • jeziora krasowe - char. dla terenów wapiennych, dążą do powiększenia - jez. Piaseczno • jeziora lodowcowe: * oczka - Hańcza * rynnowe- Mamry * morenowe - Śniardwy • jeziora lodowcowo- tektoniczne - Wielkie Jeziora w USA - Erie, Michigan, Ontario
Globalna cyrkulacja atmosfery powoduje powstawanie wokół Ziemi różnorodnych mas powietrza.
Masą powietrza nazywamy wycinek troposfery charakteryzujący się dużą jednorodnością cech fizycznych, takich jak temperatura i wilgotność.
Masa powietrza zalegająca dłuższy czas np. kilka dni nad danym obszarem nabiera cech tego obszaru.
Przykładowo masa formująca się w rejonie bieguna charakteryzuje się niską temperaturą, masa powietrza kształtująca się nad podłożem oceanicznym nabiera wilgoci.
Obszary, nad którymi kształtują się masy powietrza, to obszary źródłowe.
Ze względu na różne cechy fizyczne mas oraz odmienne położenie obszarów źródłowych istnieją różne klasyfikacje mas powietrza: termiczna, wilgotnościowa, geograficzna.
Podział mas powietrza ze względu na temperaturę:
• ciepła masa powietrza (pc) - to powietrze, które przemieszczając się nad danym obszarem, oddaje ciepło podłożu - stopniowo się ochładzając. Równocześnie wzrasta jego wilgotność względna i obniża się poziom kondensacji pary wodnej, co powoduje powstawanie chmur warstwowych oraz niewielkich opadów i mgieł.
• zimna (chłodna) masa powietrza (pch) - powietrze chłodne, które ogrzewa się od podłoża, pobierając z niego ciepło. Powoduje to powstawanie prądów konwekcyjnych, chmur kłębiastych, przelotnych opadów i zmiennego zachmurzenia nieba. Podział mas powietrza ze względu na zawartość pary wodnej i rodzaj podłoża obszaru źródłowego:
• morska masa powietrza (pm) - kształtuje się nad obszarami morskimi, stąd zawiera dużą ilość wilgoci. Napływ morskich mas powietrza powoduje powstawanie chmur i opadów atmosferycznych, latem ochłodzenie a zimą podwyższenie temperatury.
• kontynentalna masa powietrza (pk) - sucha masa powietrza kształtująca się nad obszarami lądowymi, przynosząca bezchmurną pogodę i duże spadki temperatury w okresie zimowym. Podział mas powietrza ze względu na położenie geograficzne obszarów źródłowych:
• powietrze arktyczne i antarktyczne (PA) - kształtując się nad obszarami biegunowymi, może występować w odmianie morskiej (PAm) i kontynentalnej (PAk). Arktyczne i antarktyczne masy charakteryzują się niskimi temperaturami i niewielką wilgotnością oraz dużą przezroczystością powietrza.
• powietrze polarne (PP) - powstaje w umiarkowanych szerokościach geograficznych nad obszarami morskimi (PPm) i lądowymi (PPk). W zależności od pory roku PPm i PPk może być masą ciepłą lub chłodną.
• powietrze zwrotnikowe (PZ) - obszary źródłowe tego powietrza występują w strefie wyżów zwrotnikowych. Niezależnie od odmiany morskiej (PZm) czy lądowej (PZk) powietrze zwrotnikowe jest ciepłe i o obniżonej przezroczystości.
• powietrze równikowe (PR) - kształtuje się w strefie równikowego pasa obniżonego ciśnienia, posiada wysoką temperaturę i wilgotność niezależnie od miejsca tworzenia się (obszary morskie i lądowe). Masy powietrza równikowego przynoszą gwałtowny rozwój chmur, ulewy i burze.
Zróżnicowanie oświetlenia Ziemi w ciągu roku powoduje zmiany położenia głównych geograficznych mas powietrza oraz wielkość zajmowanego przez nie obszaru tak na półkuli północnej, jak i południowej.
Przeważający nad danym obszarem, określony rodzaj masy powietrza kształtuje stany pogody tego obszaru i w konsekwencji cechy jego klimatu.
Frontem atmosferycznym - nazywamy strefę przejściową między dwoma różnymi masami powietrza, w której obserwuje się dużą dynamikę atmosfery, tj. szybkie zmiany temperatury, ciśnienia i wilgotności.
Strefa frontowa przy powierzchni ziemi dochodzi z reguły do kilkudziesięciu kilometrów szerokości, podczas gdy jej długość może wynosić tysiące kilometrów. Wyróżnia się fronty:
• główne - rozdzielające główne (geograficzne) masy powietrza zalegające nad kulą ziemską,
• wtórne - występujące w tej samej geograficznej masie powietrza na styku powietrza, np. morskiego i kontynentalnego. Główne fronty atmosferyczne nazywane są również klimatologicznymi. Należą do nich fronty:
• arktyczny i antarktyczny - oddzielający masy powietrza arktycznego lub antarktycznego od mas powietrza polarnego,
• polarny - oddzielający powietrze polarne od zwrotnikowego, występujący na półkuli północnej i na półkuli południowej,
• równikowy (międzyzwrotnikowy) - rozdziela dwie masy powietrza równikowego, które w miarę oddalania się od równika nabierają cech powietrza zwrotnikowego.
Główne fronty atmosferyczne zmieniają swoje położenie w różnych porach roku, zależnie od przemieszczania się geograficznych mas powietrza.
Warstwa powietrza w strefie frontu atmosferycznego jest nachylona do powierzchni Ziemi pod bardzo małym kątem. Kształt tego nachylenia może być jednak różny i zależy od tego, czy ciepła masa powietrza wślizguje się po masie powietrza chłodnego (front ciepły) czy też masa powietrza zimnego wypiera powietrze ciepłe (front zimny).
Front ciepły - ciepła masa powietrza wślizguje się po masie chłodnej - linia frontu przesuwa się w stronę powietrza chłodniejszego. Powietrze ciepłe wznosi się wolno wzdłuż nachylonej powierzchni frontu i adiabatycznie się ochładza. Następuje kondensacja znajdującej się w nim pary wodnej i tworzenie się chmur - najwcześniej pierzastych później warstwowych i warstwowo-kłębiastych, z których tworzy się długotrwały opad o małym natężeniu, np. mżawka. Ciśnienie atmosferyczne wolno się obniża a temperatura wzrasta. Strefa ciepłego frontu atmosferycznego przemieszcza się nad danym punktem w ciągu kilkunastu godzin.
Front zimny - powietrze chłodne przemieszcza się w stronę powietrza ciepłego i zajmuje jego miejsce. Ciężkie, chłodne powietrze (przesuwając się przy powierzchni ziemi) wypiera ciepłe powietrze ku górze, które ochładzając się adiabatycznie, powoduje wzrost kondensacji pary wodnej i powstawanie chmur, głównie kłębiastych. Powstaje krótki, ulewny opad atmosferyczny, któremu latem mogą towarzyszyć burze. Ciśnienie atmosferyczne wzrasta, a temperatura szybko się obniża. Czas przemieszczania się frontu zimnego jest krótszy niż ciepłego i trwa kilka godzin.
Front zokludowany - powstaje w wyniku nałożenia się frontu zimnego na wolniej przesuwający się front ciepły. W strefie frontu zokludo-wanego stykają się trzy masy powietrza - ciepła wyparta do góry i dwie różniące się temperaturą masy powietrza chłodnego przy powierzchni ziemi.
Okluzji towarzyszą zjawiska meteorologiczne charakterystyczne dla frontu ciepłego lub zimnego.
Szklarska Poręba i Karpacz to raj dla rowerzystów, dla każdego coś miłego, są i łatwiutkie trasy, są i trudne trasy.
Każdy sobie poradzi, każdy będzie zadowolony. Propozycje tras bardziej extremalnych to, np. na Śnieżkę czy Tabaczną Ścieżkę - choć i tam jest bardzo łatwa i niezwykle urokliwa trasa ER2 - którą gwarantuję przejedzie każdy na dowolnym rowerze. Okolica Karpacz - Szklarska - Harrachov daje tak szeroki wachlarz możliwości jeżdżenia na rowerze, że każdy będzie zadowolony i znajdzie coś dla siebie.
Jeśli chcesz zobaczyć jak tam dojechać, jak jest usytuowana Przesieka, jakie są tam atrakcje -> kliknij ten link MAPY.
Wiatry okresowo zmienne powstają na obszarach kontaktu powierzchni lądowych i wodnych w wyniku różnicy w szybkości nagrzewania się i oddawania ciepła przez wodę i ląd.
Powierzchnia lądowa szybko się nagrzewa, dlatego latem i w ciągu dnia ma wyższą temperaturę — wytwarza się nad nią ośrodek niskiego ciśnienia. Ląd równie szybko traci ciepło, co jest przyczyną powstawania nad nim ośrodków wyżowych w okresie zimy i nocy. Natomiast woda ma znacznie większą pojemność cieplną- wolno się nagrzewa i długo utrzymuje ciepło. Latem i w ciągu dnia jest więc chłodniejsza od lądu, dlatego powstaje nad nią strefa podwyższonego ciśnienia; natomiast zimą lub w ciągu nocy jest cieplejsza i tworzą się nad nią ośrodki niżowe.
Wiatry okresowo-zmienne zmieniają cyklicznie kierunek w zależności od położenia ośrodków wysokiego i niskiego ciśnienia. Latem lub w ciągu dnia wieją w kierunku lądu, zimą lub w ciągu nocy w kierunku zbiornika wodnego. Za wiatry okresowo-zmienne uznaje się:
• bryzę - zmieniającą kierunek na przeciwny w cyklu dobowym, powstającą wzdłuż wybrzeży morskich i innych większych zbiorników wodnych, mającą zasięg kilku lub kilkunastu kilometrów,
• monsun - wiatr zmieniający kierunek w rytmie rocznym obejmujący ogromne obszary kontynentalne i oceaniczne. W klasycznej postaci występują w Azji południowej i wschodniej. Według najnowszych badań przyczyną powstawania monsunów nie jest jedynie różnica temperatur (tak jak w przypadku bryzy), lecz są one częścią ogólnej cyrkulacji atmosfery (patrz: rozdz. Ogólna cyrkulacja atmosfery). Za potwierdzenie tej tezy uznaje się brak w cyrkulacji monsunowej górnych prądów powietrza.
• wiatry górskie i dolinne - zmieniają swój kierunek w rytmie dobowym i są wywołane różnicą ciśnień powstałą na skutek różnicy temperatur powietrza przylegającego do stoku i zalegającego w dnie doliny. W ciągu dnia powietrze na stokach nagrzewa się szybciej i jako lżejsze unosi się do góry, a w jego miejsce napływa chłodniejsze powietrze z dna doliny - wiatr dolinny. Nocą wiatr zmienia kierunek, ponieważ powietrze na stoku ulega silnemu wychłodzeniu i jako ciężkie spływa wzdłuż stoku w dół - wiatr górski.
Wiatry dolinne i górskie w niektórych klasyfikacjach zalicza się także do wiatrów lokalnych, do których należą również:
• fen - wiatr powstający wtedy, gdy na drodze powietrza przemieszczającego się od ośrodka wysokiego ciśnienia w stronę niżu, znajduje się bariera górska. Powietrze musi wtedy wznosić się do góry wzdłuż stoku. W trakcie wznoszenia para wodna w nim zawarta ulega kondensacji, a temperatura spada średnio o 0,6°C na 100 m (adiabata wilgotna), tworzą się chmury i powstaje opad atmosferyczny. Po przekroczeniu bariery górskiej powietrze jest już suche i zimne. Opada zatem w dół, ogrzewając się suchoadiabatycznie średnio o 1°C na każde 100 m. Opadający w dół wiatr fenowy jest suchy, ciepły i porywisty. Wiatry tego typu r3sząróżne nazwy, np. w Alpach - fen, w Tatrach - halny, w Górach Skalistych - chinook, w Andach - zonda.
• wiatry spływowe - powstają, gdy nad obszarami niezbyt wysokich gór zalega zimne i ciężkie powietrze, które spływa ku niżej położonym, cieplejszym obszarom. Wiatry spływowe są chłodne i bardzo silne. Noszą różne nazwy, np. bora na wybrzeżu Adriatyku, mistral w dolinie Rodanu, cierzo w Hiszpanii, koszawa na Nizinie Węgierskiej, nyk na Alasce.
• cyklony tropikalne - nazywane regionalnie: tajfunami, huraganami i willy-willy. Powstają nad obszarami oceanicznymi o temperaturze powyżej 25°C, w niskich szerokościach geograficznych (do 25°), w wyniku gwałtownego spadku ciśnienia. W centralnej części tworzy się tzw. oko cyklonu o średnicy 20 - 30 km, bardzo niskim ciśnieniu (ok. 960 hPa) i bardzo silnych prądach wstępujących. Różnica ciśnień między okiem cyklonu a jego skrajnymi obszarami wynosi kilkadziesiąt hPa, co powoduje niezwykle silny wiatr. Cyklony tropikalne przesuwają się z prędkością 10-20 km/godz. i po dotarciu do lądu najczęściej zanikają.
• trąby (wiry) powietrzne - tworzą się w niskich i umiarkowanych szerokościach geograficznych. Są krótkotrwałym zjawiskiem o niewielkich rozmiarach przestrzennych (kilkaset metrów średnicy). Różnica ciśnienia między centrum i skrajem wiru dochodzi do 100 hPa, co powoduje powstanie silnego ruchu wirowego powietrza i wiatru o bardzo dużej prędkości. Wiry powietrzne mogą tworzyć się nad obszarami lądowymi - (trąby powietrzne) i morskimi - (trąby wodne). Katastrofalnym dla człowieka wiatrem tego typu jest tornado powstające w Ameryce Północnej.
W ośrodkach wysokiego i niskiego ciśnienia powietrze znajduje się w ciągłym ruchu.
Są to ruchy:
• pionowe - wstępujące w niżu barycznym lub zstępujące w ośrodku wyżowym,
• poziome - wywołane różnicą ciśnienia istniejącą między centrum układu barycznego i jego peryferycznymi obszarami.
Ponieważ powietrze dąży do wyrównania różnicy ciśnienia, stąd w wyżu atmosferycznym przemieszcza się od centrum na zewnątrz układu, w niżu odwrotnie. Poziomy ruch powietrza w ośrodkach barycznych pozostaje pod wpływem siły Coriolisa, która powoduje skręt przepływających strumieni powietrza w prawo lub w lewo.
Poziomy ruch powietrza spowodowany wyrównywaniem różnicy ciśnienia atmosferycznego nazywamy wiatrem. Dążność powietrza atmosferycznego do stanu równowagi powoduje, że wiatr wieje zawsze od ciśnienia wyższego w kierunku ciśnienia niższego. Ze względu na miejsce powstawania wiatru wyróżniamy:
• wiatry cyklonalne - wiejące w obrębie niżu barycznego,
• wiatry antycyklonalne - powstające w ośrodkach wysokiego ciśnienia,
• wiatry wiejące z ośrodków wyżowych w kierunku ośrodków niskiego ciśnienia.
Ostatni z wymienionych rodzajów wiatrów można podzielić na kilka typów w zależności od kierunku wiatru, tzn. kierunku z którego wiatr wieje na:
• okresowo-zmienne - zmieniające okresowo swój kierunek na przeciwny, wiejące w cyklu dobowym lub rocznym,
• zmienne - nazywane inaczej lokalnymi, zmieniające swój kierunek zależnie od lokalnych układów ciśnienia,
• stale - nie zmieniające kierunku w ciągu całego roku. Prędkość wiatru zależy od różnicy ciśnienia -jest tym większa im wyższa jest różnica ciśnień. Prędkość wiatru mierzy się w stopniach skali Beauforta, która może mieć 10°, jeśli odnosi się do stanu morzą, lub 12°, gdy uwzględnia prędkość wiatru na lądzie.
